Erken Doğum, Prematüre Bebek Ne Demektir ?

Prematüre Bebek

37 tamamlanmamış haftadan önce veya 36 hafta ve 6 günden önce doğan (259 günden küçük) bebek prematüre bebek olarak adlandırılır.
Normal gebelik (gestasyon) süresi annenin son adet kanamasının ilk gününden doğuma kadar geçen süredir. Bu süre normalde 40 haftadır ve 38 ile 42 hafta arasında değişebilir. ‘Term’ ya da ‘miadında doğan’ yenidoğanlar, 38. haftadan bir gün almış ve 42. haftayı tamamlamış (260-294 günlük gebelik) bebektir. 37 tamamlanmamış haftadan önce veya 36 hafta ve 6 günden önce doğan (259 günden küçük) bebek preterm veya prematüre olarak, 42 tamamlanmış haftadan sonra (294 günden büyük) bebek ise postterm (postmatüre) olarak kabul edilir. Gestasyon yaşına dayalı bu tanımlamalara karşın sağlık istatistiklerinde yenidoğanlara ilişkin veriler daha çok ‘doğum ağırlığı’ na dayalıdır. Bunun nedeni, intrauterin büyümeye ilişkin gestasyon süresini de içeren verilerin oldukça yeni olması, son 30-40 yıl öncesine kadar ‘preterm’ ve ‘intrauterin büyüme geriliği ya da gestasyon yaşına göre düşük ağırlıklı’ ayrımının yapılamaması ve 2500 g altında doğan tüm bebeklerin preterm olduklarının düşünülmesidir. Günümüzde de, özellikle gelişmekte olan ülkelerde gestasyon süresi konusunda bilgi almak güçtür ve sağlık istatistiklerinde ‘düşük doğum ağırlıklı bebek’ oranı önemli bir parametre olarak kullanılmaya devam edilmektedir. Düşük doğum ağırlıklı (doğumda ağırlığı <2500 g)

erken doğum hastalıkları
erken doğum hastalıkları

Yeni Doğan Bebekler 3 gruba ayrılabilir

  1. Ağırlığı gestasyon yaşına uygun erken doğanlar (preterm ya da prematüre bebekler)
  2. Erken doğan, aynı zamanda doğum ağırlığı gestasyon yaşına göre düşük olanlar (preterm SGAveya preterm intrauterin büyüme geriliği olan bebekler)
  3. Zamanında doğan, ancak doğum ağırlığı, 2500 g olanlar (term SGA veya term intrauterin büyüme geriliği)

erken doğumun sakıncalarıPrematüre Bebeklere Nasıl Bakılmalı?

Sağlıklı term bebeklerin doğum ağırlığı 2500 g ile 4500 g (3. ve 97. persantil) arasında değişebilir. İrice yapılı bir bebek gebeliğin 36. haftasında 2800gr bir ağırlıkla doğabilir. Bu bebek, doğum ağırlığı 2500 g üzerinde olmasına karşın pretermdir ve preterm özellikleri gösterecektir. Yenidoğan bebeğin sorunlarının iyi değerlendirilmesi ve doğru tanı için gestasyon yaşının ve doğum ağırlığının mutlaka birlikte değerlendirilmesi gereklidir. Gestasyon yaşının belirlenmesi sağlık istatistiklerinin standardizasyonu, yenidoğan bebeğin klinik değerlendirilmesi, prematüre ve fetal malnütrisyonlu bebekleri birbirinden ayırmak için gereklidir. Gestasyon yaşı, son menstruel dönemin başlangıcından
itibaren doğuma kadar geçen süredeki tamamlanmış hafta olarak kabul edilir.(Naegele formülü) Bunun için intrauterin gelişmenin değişik evrelerinde gelişim özelliklerinin iyi bilinmesi gerekir. Gestasyon yaşının tayininde güvenilir son adet tarihi, erken gebelik ultrasonografisi gibi bilgiler kullanılmakla beraber Dubowitz veya Novak Ballard yöntemleri ile çeşitli fizik muayene bulguları ve nörolojik değerlendirme sonucu elde edilen gebelik yaşı değerlendirmeleri de kullanılmaktadır. Bir kısım araştırıcılar ise 26-34. gebelik haftası arasındaki prematüre lensin ön vasküler kapsülünün değerlendirilmesi ile gebelik yaşının doğru bir şekilde belirlenebileceğini bildirmektedir.
Gebelik yaşının belirlenmesi için fizik ve nörolojik kriterlerin birlikte değerlendirildiği Dubowitz ve arkadaşlarının yaptığı puanlama sistemi 1970’li yıllarda en çok kullanılan
yöntemdi. Fizik kriterler doğumdan hemen sonra gebelik haftasının belirlenmesi için kullanılabilmesine rağmen, nörolojik kriterlerin değerlendirilebilmesi için bebek istirahatta ve uyanık olmalıdır.

prematüre bebeklerin kilosu
prematüre bebeklerin kilosu

Asfiktik Doğum Nedir?

Asfiktik doğum, primer nörolojik hastalığı olan veya annede kullanılan ilaçlar nedeni ile deprese doğan bebeklerde nörolojik muayene skorlaması yetersiz olur. Bu bebeklerde muayene, bebek tam olarak düzelinceye kadar ertelenmelidir. Fizik ve nörolojik değerlendirmeden elde edilen puanlar toplanarak gebelik yaşı hesaplanır. Ballard ve arkadaşları Dubowitz skorlama sistemini, daha kolay uygulanabilmesi için, altı fizik ve altı nörolojik kriteri kapsayacak şekilde kısaltmışlardır. Ballard yöntemi özellikle immatür bebekler için ve çeşitli şekillerde yoğun bakımda kateterizasyon gibi girişimler uygulanan bebeklerde bebeği yerinden hareket ettirmek gerektirmediğinden daha kolay uygulanır. Yeni Ballard skorlama sistemi olarak da bilinen bu yöntemin doğruluğu ve uygulanabilirliği kabul edilmiştir. Daha kısa zaman süresinde yapılması ve özellikle hasta bebeklerde uygulanabilmesi metodun üstünlüğüdür. Gebelik yaşı tayininde üç aşamalı kolay bir yöntem olarak Müyesser Tuncer ve arkadaşları tarafından pratik bir yöntem de geliştirilmiştir.

prematüre bebek doğumu
prematüre bebek doğumu

Erken Doğumun Sık Görüldüğü Ülkeler

Prematüre doğumların sıklığı çeşitli ülkelerde farklı rakamlarla  bildirilmektedir. Gelişmiş ülkelerde düşük doğum ağırlıklı (< 2500 g) yenidoğanların yaklaşık % 70’ini preterm yenidoğanlar oluşturur. Ülkemizde  gerçek sıklık tam olarak bilinmemekle birlikte referans merkez olarak kabul  edilen İstanbul Tıp Fakültesi’nde % 15 kadar yüksek bir oran verilmektedir.  Diğer taraftan ABD’de canlı doğan 1500 g’ın altı bebeklerin oranı % 1.1,  Türkiye’de üniversite hastanelerinde % 4 gibi yüksek oranlar verilmektedir.
Erken doğumların bir bölümünde neden tam olarak belirlenememiştir.
Düşük sosyoekonomik-kültür düzeyi, sık doğum, anne yaşı (< 16 yaş, >35 yaş),  jinekolojik enfeksiyonlar, eğitim düzeyi, maternal hastalıklar ve kötü sosyal  alışkanlıklar gibi faktörler preterm doğum için önemli risk faktörleridir.

erken doğumda bebek bakımı
erken doğumda bebek bakımı

Düşük Kilolu Bebek Doğumları Nasıl Yapılmalıdır ?

Amerikan Pediatri Akademisi ve Amerikan Obstetri ve Jinekoloji  Birliğinin önerisi ile 1000 gramın altında doğacağı tahmin edilen bebekler yenidoğan yoğun bakım ünitesi olanaklarının bulunduğu yerlerde  doğurtulmalıdır. Son yıllarda yoğun bakım ünitelerinin yaygınlaşması ile bu gruptaki bebeklerin mortalitesi oldukça azalmıştır. Özellikle 34. gebelik haftasından küçük doğacak bebekler deneyimli bir resusitasyon ekibi gerektireceğinden bu doğumlarda deneyimli bir ekip doğumhanede hazır bulunmalıdır. Fetal distres, intrauterin enfeksiyon, annenin tedavi amaçlı veya bağımlılık nedeni ile ilaç kullanımı ve gebelik öyküsü, resusitasyon ekibi için önemli ve bilinmesi gereken ana konulardır.
Yenidoğan bilim dalı ile uğraşan hekimler son yıllarda çok düşük doğum ağırlıklı (VLBW) olarak kabul edilen 1500 g’ın altındaki bebeklerin yerine 1000 g’ın altındaki, ileri derecede düşük doğum tartılı (ELBW) veya ‘micropremie’ denilen 800 g’ın altındaki bebeklerin yenidoğan yoğun bakım ünitelerinde bakımı ile ilgili sorunları tartışmaktadır.
Tıptaki gelişmelerle birlikte çok küçük prematüre bebeklerde artan yaşama oranları, bu bebeklerin tedavi ve takibinde yeni tıbbi uygulamaları gündeme getirmiştir. İntrauterin büyüme geriliği (İUBG) grubunda fetal ölümlerin yüksek olmasına karşın preterm bebeklerde neonatal ölüm yüksektir. Preterm bebeklerde mortalite ve morbidite oranlarını etkileyen önemli nedenler, asfiksi, solunum güçlüğü sendromu, enfeksiyon ve apnedir. Termoregülasyon bozuklukları (hipotermi, soğuk stresi) periventriküler kanama, hipoglisemi, sarılık, retinopati ve duktus arteriyozusun açık kalması (PDA) prematürelerin diğer önemli sorunlarıdır.

Erken Doğumu Önlemek

Erken doğumlar tümüyle önlenememektedir. Ancak daha iyi beslenme, sık doğumların önlenmesi, anne sağlığının düzeltilmesi, sosyoekonomik ve sosyokültürel yapının iyileştirilmesi, gebelik süresince çok iyi izleme ile prematürelik oranı azaltılabilir. Preterm bebeklerin sekelsiz yaşatılabilmesi için doğum şekli ve anındaki yaklaşımlar çok önemlidir. Günümüzde doğum ve yenidoğan servislerinin olanaklarının ve deneyimlerinin yeterli olması koşulu ile preterm doğumlarda genel eğilim, doğum sırasındaki olumsuz olayların daha kolay denetlenebilmesi açısından, doğumun sezaryanla yaptırılmasıdır.

Prematüre Bebeklerde Olabilecek Sorunlar

erken doğan bebeklerin kilosu
erken doğan bebeklerin kilosu

Preterm bebeklerdeki başlıca problem organ sistemlerinin immatür  olmasıdır. Bu yüzdende organ sistemleri tek başlarına hayatiyetlerini sağlayacak
düzeye ulaşıncaya kadar destek tedavisi ve bakımına muhtaçtırlar(1,2).
Prematüritenin düzeyine göre bu destek haftalar yada aylar sürebilir. Bu konuda  bebeğin ne kadar erken doğduğu ve doğum ağırlığı çok önemlidir. Özel bakım
gereksinimlerinde yol gösterici olmak açısından pretermler gestasyon yaşlarına  göre :

  1. İleri derecede preterm (gestasyon yaşı 24-31 hafta) 
  2. Orta derece preterm (gestasyon yaşı 32-36 hafta) 
  3. Sınırda preterm (37 haftalık)
    olmak üzere 3 gruba ayrılır.

Aynı amaçla doğum ağırlığına göre sınıflama da kullanılmaktadır :

1.1500 g altında olanlar çok düşük doğum ağırlıklı (very low birth weight – VLBW) 2. 1000 g altında olanlar aşırı düşük doğum ağırlıklı (extremely low birth weight – ELBW) olarak gruplanmaktadır.
24 haftalık doğan bir bebeğin yaşam şansı yaklaşık % 10 ‘dur. Son 20 yılda ve özellikle son 10 yılda neonatalojideki hızlı gelişme, teknik olanakların çok gelişmesi, bilgi ve deneyim birikimi ile önceleri 28 hafta olan viabilite (dış ortamda yaşayabilme) sınırı 24 haftaya, hatta son yıllarda 21 haftaya kadar düşürülmüştür. Bugün 450 g olarak bilinen viabilite için en düşük ağırlık sınırının da daha aşağı çekilmesi olasıdır. Bebeğin yaşama şansı 25. haftada anlamlı olarak artış göstererek % 55’e, 28. haftada da % 77’e çıkmaktadır. 28. haftadan sonra bebek eğer 3 pound (1 pound = 454 gram) dan büyükse yaşama şansı artmaktadır.
32. haftadan sonra yaşama şansı % 96’dan fazla olmakta ve iyi bir bakımla ciddi sağlık problemleri de anlamlı oranda azalmaktadır(3,4). Preterm doğanların çoğunluğu (% 65-70’i) 36 haftalıktan büyük ve doğum ağırlığı 1500 g’dan fazla, sınırda vakalardır.

Erken Doğan Bebeklerde Görülen Hastalıklar

erken doğum nedenleri
erken doğum nedenleri

İmmatür organ sistemlerinin mevcudiyetinden doğan problemler arasında en sık görülenler; hyalin membran hastalığı (respiratuar distress sendromu) gibi solunum sistemi komplikasyonları, emme ve yutmada koordinasyon bozukluğu, beyin içine kanamaya eğilim ya da apne epizotları ile sonuçlanabilen santral sinir sistemi immatüritesi, beslenme intoleransına neden olabilen gastrointestinal immatürite ve böbrek immatüritesidir. ABD’de tüm doğumların yaklaşık %10’u 37. haftadan önce gerçekleşmektedir.
Daha önceki yıllarda gebelik haftasına bakılmaksızın doğum ağırlığı 2500 gramın altındaki tüm bebekler düşük doğum tartılı olarak kabul edilmekteydi.
Ancak günümüzde doğum ağırlığı gestasyon haftası ile birlikte değerlendirilmektedir.
Gestasyon yaşına uyan ağırlığa göre sınıflamalar çok değişik olsa da, en çok kabul gören Lubchenso’nun yaptığı sınıflamadır.

Bu sınıflamaya göre yenidoğan bebekler üç gruba ayrılır:

1.Doğum ağırlığı belirlenmiş olan gebelik haftasına göre 10 – 90 persantil arasında olan bebekler normal doğum tartılı bebeklerdir. (Appropriate for gestational age – AGA)
2.Gebelik haftasına göre doğum ağırlığı 10. persantil altında olan bebekler gebelik haftasına göre düşük doğum tartılı bebekler (Small for gestationel age – SGA) olarak kabul edilir.
3.Gebelik haftasına göre doğum ağırlığı 90. persantilin üzerinde olan bebekler, gebelik haftasına göre fazla tartılı bebekler (Large for gestationel age LGA) olarak kabul edilir.

Bu persantil eğrileri, doğum ağırlığına göre düzenlenebileceği gibi, boy ve baş çevresi içinde düzenlenebilir. Fakat bu persantil eğrileri düzenlenirken, maternal boy ve yaş, etnik, coğrafik ve sosyoekonomik özelliklerde göz önünde bulundurulmalıdır. SGA ile İUBG (intrauterin büyüme geriliği) aynı anlamda kullanılmamalıdır. SGA terimi sıklıkla 10. persantilin altında olan yenidoğanlar için kullanılmakta iken, İUBG fetal büyümeyi etkileyen fizyopatolojik bir süreci ifade eder.

 

Comments

So empty here ... leave a comment!

Yaz Yazabildiğin Kadar

Sidebar