Gebelik Takibinin Yapılması ve Gebenin Bilgilendirilmesi

Gebelik Takibi

Tüm dünyada her yıl yaklaşık 500.000-600.000 arasında kadın gebelik ve doğum komplikasyonları nedeniyle yaşamını yitirmektedir. Milyonlarca kadında ise gebeliğe bağlı çeşitli sağlık sorunları ortaya çıkmaktadır. Ölümlerin ve sağlık sorunlarının büyük çoğunluğunun az gelişmiş ülkelerde olduğu bilinmektedir.
Gebelerin sağlığının korunması ve yükseltilmesi ilkeleri içerisinde, doğum öncesi özel bakım verme, çağdaş obstetride geç başlamış bir uygulamadır. Günümüzde gebelik döneminde sağlık profesyonelleri tarafından verilen bakımın anne bebek ölümlerini azalttığına ilişkin yeterince kanıt bulunmaktadır.
T.C. Sağlık Bakanlığı’nın Ekim 2004-Aralık 2006 tarihleri arasında yürüttüğü Ulusal Anne Ölümleri Çalışması sonuçlarına göre anne ölümlerinin % 24,9’u doğum öncesi-sırası-sonrası kanama nedeniyle, % 21,2’si dolaylı nedenlerle, % 18,4’ü ise gebelik zehirlenmesi nedeniyle gerçekleşmiştir. Gebelik-doğum-loğusalık sürecinde gerçekleşen anne ölümlerinin % 25,5’inde doğum öncesi bakımın hiç alınmamasının, % 23,6’sında düşük kaliteli doğum öncesi bakım hizmeti alınmasının etken olduğu saptanmıştır. Bu sonuçlar yeterli ve nitelikli doğum öncesi bakım hizmeti verilmesi ile her dört anne ölümünden birinin önlenebileceğini göstermektedir.

hamilelikte neler yapılmalı
hamilelikte neler yapılmalı

Sağlık profesyonelleri tarafından gebelerin, gebelik sürecince düzenli aralıklarla muayene edilmesi ve bu muayene sonrasında gebeye bulunduğu gebelik ayına göre önerilerde bulunulması gerekmektedir. Böylece kadınların daha sağlıklı bir gebelik dönemi geçirmeleri ve daha sağlıklı bebeklere sahip olmaları sağlanabilmektedir. 2003 yılında yapılan Türkiye Nüfus Sağlık Araştırması (TNSA) verilerine göre, kadın katılımcıların % 81,1’i son gebeliklerinde en az bir kez bir sağlık profesyoneline doğum öncesi kontrol yaptırmıştır. Bir başka deyişle, hiç bakım almayan gebelerin oranı % 18,9’dur. Doğum öncesi bakım hizmetini dört kez ya da daha fazla sayıda alma oranı sadece % 54’tür. Çağdaş standartlara göre doğum öncesi bakımın yeterli kabul edilmesi için, ilk kontrolün gebeliğin ilk üç ayı içinde gerçekleşmesi, takibin bir sağlık profesyoneli tarafından yapılması ve gebelik süresince kontrol sayısının en az dört olması gerekmektedir.
Sağlık kurumlarında gebe takip standartları, tıbbi olmanın ötesinde dünyada ve ülkemizde yasalara ve bildirgelere de konu olmuştur. Bu standartlar gebeye ve fetüse yönelik olmazsa olmazları içinde taşımaktadır. Değişik kurumların oluşturduğu standartlar arasında bazı farklılıklar bulunabilmektedir. Standartların hayata geçişinde ise, sağlık profesyonellerinin gebelik dönemine bakış açısındaki ve hizmet veren sağlık kuruluşlarının olanaklarındaki farklılıklardan kaynaklanan bir çeşitlilik ortaya çıkabilmektedir.

Çağdaş Tıbbın Gebe Takip Standartları

gebelik takibinin yapılması
gebelik takibinin yapılması

Uluslararası Ebelik Konfederasyonu (International Confederation of Midwifery) tarafından oluşturulan uluslararası ebelik etik kodu, ebelerin ortak tutumlarını ve değerlerini yansıtmaktadır. Etik kod içeriğinde hastaların mahremiyetini korumak ve onlarda güven oluşturmak için onları bilgilendirmek de yer almaktadır. Ebe, ana-çocuk sağlığı konusunda kadınlara her koşulda fizyolojik, psikolojik, duygusal ve düşünsel ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde yaklaşmalıdır.
Fransa’da doğum öncesi bakımda ebelerin yetkileri ve sorumlulukları arasında; gebeliği saptama, gebelik takibi, normal gebenin kontrolü, gerekli incelemelerin yapılması, süreç konusunda rehberlik, yol gösterme ve bilgi verme yer almaktadır.
Gebenin 34. haftaya kadar, kendisinin belirleyeceği aile hekimi tarafından tıbbi takibi gerekmektedir. Gebelerin tıbbi ve psikolojik gereksinimleri bakımından ev ziyaretleri daha uygun ve olumlu sonuç verici olabilmektedir. Fransız ebelerin altıncı, yedinci ve sekizinci aylarda mutlaka ev ziyareti yapmaları gerekmektedir.
Kanada’da doğum öncesi takibinde ebelerin yetkileri ve sorumlulukları çerçevesinde, gebelik döneminde ilk yedi ay ayda bir kez, sekizinci ayda iki haftada bir kez ve son ayda da her hafta ev ziyareti yapmak yer almaktadır. Ev ziyaretlerinin 45–60 dakika sürmesi, fiziksel muayene, tansiyon ölçme, fetal kalp sesi dinleme ve fundus yüksekliğinin saptanması gibi uygulamaları içermesi gerekmektedir. Ebe gebe ile; beslenme, egzersiz, doğum seçenekleri ve gebenin ilgi duyduğu her konuyu tartışmaktadır.

Ülkemizde Gebelik Sağlık Hizmetleri

Ülkemizde Sağlık Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönergenin Kadın Sağlığı Hizmetleri başlıklı 179. maddesi, sağlık kurumuna başvuran gebe ve loğusa kadınlara, Sağlık Bakanlığı’nın belirlediği standartlara uygun hizmet verilmesini öngörmektedir. Bu standartlar çerçevesinde, riskli gebelikleri tespit etme ve bu konuda bakanlıkça belirlenen tedbirleri alma, bilgi, eğitim ve danışmanlık hizmeti verme, kadın sağlığı ve anne-çocuk sağlığı gibi konular hakkında bilgi, eğitim ve danışmanlık hizmetleri verme, gebelere bağışıklama hizmeti verme, kadın sağlığı konusunda verilen diğer görevleri yapma yer almaktadır.
Ülkemizde Sağlık Bakanlığının doğum öncesi bakım protokolünde, tüm gebelerin gebelikleri döneminde en az dört kez muayene edilmesi, kontrol sayısının ve zamanlarının gebenin ve gebeliğin özelliklerine göre planlanması, ilk gebeliklerin takibine mümkün olduğunca erken başlanması gibi konular önemle vurgulanmaktadır.
Bu noktada, sözü edilen protokolün içeriğini gözden geçirmek uygun olacaktır:
Birinci kontrol, gebeliğin ilk 14 haftası içerisinde yapılmalı ve süresi en az 30 dakika olmalıdır. Gebenin kişisel bilgileri, tıbbi öyküsü, daha önceki gebelikleri ve mevcut gebeliği hakkındaki bilgiler kaydedilmelidir. Gebenin fizik muayenesi, laboratuvar testleri; idrar tahlili, tam kan sayımı veya hemoglobin-hematokrit ölçümü, kan grubu tayini, gebenin semptomlarına göre gereken diğer testler, gebeye verilecek ilaç desteği ve bağışıklama, gerekli durumlarda tedavi düzenlemesi yapılmalıdır.
Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan doğum öncesi bakım rehberinde, tüm bu uygulamalar hakkında bilgilendirme yapmanın gerekli olduğu üzerinde durulmaktadır.
Gebe özellikle, gebeliğe bağlı olağan yakınmalar (yorgunluk, bulantı ve kusma, sık idrara çıkma, baş dönmesi, varis ve hemoroit, kabızlık, mide yanması, bacaklarda kramplar, nefes darlığı, ciltteki değişiklikler, memelerde hassasiyet, meme başındaki glandlarda belirginleşme, kolostrum salınımı, aşırı tükürük salgılanması, toprak veya başka gıda olmayan madde yeme) hakkında bilgilendirilmelidir.
Gebeye, beslenme ve diyet, fiziksel aktivite ve çalışma koşulları, gebelikte cinsel yaşam, hijyen ve genel vücut bakımı, ağız ve diş sağlığı, sigara, alkol kullanımı ve madde bağımlılığı, ilaç kullanımı, başta tetanoz olmak üzere aşılar hakkında danışmanlık verilmelidir.
Gebelikte tehlike işaretleri olan, vajinal kanama, sara nöbeti gibi kasılmalar, baş ağrısı ile beraber görmede bozulma, ateş veya ciddi güçsüzlük, ciddi karın ağrısı, solunum güçlüğü veya sık solunum, su gelmesi, yüzde, ellerde, bacaklarda şişme, fetüs hareketlerinin hissedilememesi, hızlı kilo alımı konularında bilgilendirilme özellikle önem taşımaktadır.

Gebelikte Acil Durum

hamilelik hakları
hamilelik hakları

Acil durumlarda gebenin ve ailesinin yapması gerekenler konusunda bilgi verilmesi; doğumun nerede ve kim tarafından yapılacağının planlanması; fetal  anomaliler, tarama testleri ve ultrasonografik incelemeleri gibi gebelik takibi ile ilgili ve emzirme, postpartum aile planlaması danışmanlığı gibi doğum sonrası ile ilgili konular hakkında bilgilendirme yapılması ilk görüşmenin öteki unsurlarıdır.
İkinci kontrol gebeliğin. haftaları (tercihen 20-22. haftaları) arasında, üçüncü kontrol ise gebeliğin. haftaları arasında yapılmalı, her ikisinde de süre en az 20 dakika olmalıdır. Gebeyi değerlendirme ve ona eğitim verme açılarından ilk kontrolde yapılmış olanlar tekrar edilmelidir.
Dördüncü kontrol, gebeliğin. haftaları arasında yapılmalı, süresi 20 dakika olmalıdır. Önceki kontrollerden farklı olarak bu görüşmede özellikle gebelikte tehlike işaretleri, doğum eylemiyle ilgili hususlar, doğumun nerede ve kim tarafından yaptırılacağı, emzirme ve postpartum aile planlaması konuları üzerinde durulmalıdır.
Kırkıncı gebelik haftasına kadar doğum eylemi başlamazsa, doğumun yapılacağı sağlık kuruluşuna hemen başvurulması gerektiği özellikle vurgulanmalıdır.
Mersin Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi obstetri polikliniğinde kullanılan gebe takip çizelgesi, Sağlık Bakanlığı’nın doğum öncesi bakım protokolü ve Perinatoloji Derneği’nin önerdiği gebe izlem önerisi ile paralellik göstermektedir. İlk kontrol konusunda batı standardı, muayeneyi ve değerlendirmeyi gebelik gerçekleşmeden önce yapma şeklindedir. Ancak ülkemizde bu düzen fazla benimsenmiş değildir ve Mersin Üniversitesi’ndeki merkezde de takibe gebe kalma şüphesi uyandıktan sonra başlanmaktadır.
Birinci kontrol, gebelik tespit edildikten hemen sonra gerçekleştirilmektedir. Bu  kontrolde muayenenin yanı sıra biyokimya incelemesi, hemogram, toksoplazmozis, kızamıkçık, sitomegalovirüs, herpes simpleks taraması, kan grubu tespiti, tam idrar tetkiki yapılmaktadır. Gebe, gebeliğe bağlı olağan yakınmaları ve merak ettiği konular hakkında bilgilendirilmekte ve danışmanlık hizmeti almaktadır. Bu son unsur, sonraki  tüm kontrollerde de tekrarlanmaktadır. İkinci kontrol. gebelik haftasında yapılmakta, ilk ultrasonografi incelemesi, bu incelemede ense kalınlığı ölçümü, ikili test uygulaması (beta human koryonik gonadropin ve gebelikle ilgili plazma proteini düzeylerinin belirlenmesi) bu kontrolde gerçekleşmektedir.
Üçüncü kontrol, 16-19. gebelik haftasında yapılmakta, ense kalınlığı veya ikili test sonucu kuşku uyandıysa üçlü test (alfa feto protein, beta human koryonik gonodropin, estradiol ölçümleri) uygulanmaktadır.
Dördüncü kontrol, 18-19. gebelik haftasında yapılmakta, ultrasonografi eşliğinde anomali taraması yapılmaktadır.
Beşinci kontrol, 22-24. gebelik haftası yapılmakta, ultrasonografi muayenesinde kardiyak yapı incelenmekte, 50 gramlık glukoz tolerans testi uygulanmaktadır.
Bilgilendirme ve danışmanlık hizmetleri önceki kontrollerdeki gibidir.
Altıncı kontrol, 24-28. gebelik haftasında yapılmakta, rutin ultrasonografi izlemi çerçevesinde amniyotik mayi incelenmektedir. Bilgilendirme ve danışmanlık hizmetleri önceki kontrollerdeki gibidir.
Yedinci kontrol, 28-32. gebelik haftasında yapılmakta olup altıncı kontrolün tamamen aynısıdır.
Sekizinci kontrol, 34. gebelik haftasında yapılmakta, ilk non-stres test uygulanmaktadır.
Dokuzuncu kontrol, 36. gebelik haftasında yapılmakta, rutin ultrasonografi kontrolünden sonra non-stres test uygulanmaktadır.
Onuncu kontrol, 38. gebelik haftasında yapılmakta, ultrasonografi eşliğinde amniyotik mayi tespiti ve non-stres test uygulanmaktadır.
On birinci ve on ikinci kontrol, 39-40. gebelik haftasında gerçekleşmekte, içerikleri onuncu kontrolde yapılan işlemlerle paralellik göstermekte ve ilaveten doğum eylemi başlangıç belirtilerinin varlığı denetlenmektedir. Başta da belirtildiği gibi, ilk kontrolden bu sonuncuya kadar olan her seansta gebelik dönemine uygun bilgilendirme ve danışmanlık hizmeti verilmektedir.
Mersin Kadın Doğum ve Çocuk Hastanesi’ndeki doğum öncesi kontrol sayısı ve kontrollerde gebeye yapılması gereken rutin işlemler, bilgilendirme ve danışmanlık konu başlıkları Mersin Üniversitesi’ndekilerle aynıdır.
Perinatoloji Derneğinin standart gebe takip modeline göre ise kontrol sayısı 11 olmalı; konsepsiyon öncesi muayene de eklenebilecek olursa 12’ye çıkmalıdır. Bu kontrollerde tarama, danışmanlık, eğitim ve aşılama uygulamaları yapılmaktadır. Bu içerik
Mersin Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi’ndeki kontrollerde yapılan uygulamalarla paralellik göstermektedir. İkinci ve daha sonraki gebeliğini yaşayan kadınlarda kontrol sayısı yedi ile sınırlandırılabilmektedir.
Bu sınırlandırma Mersin Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi’nde benimsenmemiştir.

Gebelikte Dünya Sağlık Örgütü

gebelik takibi ve gebelik bilgilendirmesi
gebelik takibi ve gebelik bilgilendirmesi

Dünya Sağlık Örgütü gebe kadınları, bazı özel sağlık durumları ve risk faktörleri nedeniyle özel bakım gerektiren gebeler ve rutin gebe takibi gerektiren gebeler olmak üzere iki grupta toplamaktadır.
Örgüt, sadece rutin gebe takibini gerektiren gebelerde kontrol sayısının, özellikle olanakları sınırlı ülkelerde, dörde kadar düşürülebileceğini bildirmektedir. Bu kontrollerde; kan basıncı ölçümü, orta idrar tetkiki, bakteriüri, proteinüri ve şiddetli anemi testleri, ağırlık ve boy ölçümleri yapılmasını önermektedir.
Genel olarak farklı gebe takip standartlarının bulunması, ülkemiz özelinde de farklı gebe takip yaklaşımlarının benimsenebilmesinde etkili olabilmektedir.

Gebelik Sürecinde Bilgi Verme 

Bir önceki alt bölümde ele alınan gebe takip süreçleri çerçevesinde görüldüğü üzere, bilgi verme ve danışmanlık hizmeti sunma her kontrolde gündeme gelen önemli bir husustur. Bilgi aktarımı gebe ile sağlık profesyoneli arasında daha iyi bir iletişim ve daha iyi bir insani ilişki kurulmasına yol açmakta; olası sorunları daha başarılı şekilde denetlemeyi ve daha güvenli bir gebelik dönemi geçirmeyi sağlayarak takibin tıbbi boyutuna da katkıda bulunmaktadır.
Sağlık profesyonelinin, kadının gebelik döneminin ilerleyen aşamalarında annenin ve fetüsün durumu ile doğum öncesi bakımda yapılması gerekenler hakkında bilgi sahibi olmasını sağlaması; onu beslenme, egzersiz, seyahat etme, ilaç kullanma (demir ve folik asit preparatları), takip düzeni, fetüsün büyüme ve gelişmesi, doğum eylemi ve doğum şekilleri hakkında aydınlatması gerekmektedir.
Kontrollerde kurulan sözlü iletişim ve özel olarak bu iş için hazırlanan yazılı materyal aydınlatmanın temel araçlarıdır. Bu alt bölümde söz konusu araçlarla iletilecek bilgi içeriği yer almaktadır.

 

Comments

So empty here ... leave a comment!

Yaz Yazabildiğin Kadar

Sidebar